കേരള സർക്കാരിന്റെ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ വകുപ്പിന് കീഴിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ സ്ത്രീ കൂട്ടായ്മകളിലൊന്നാണ് കുടുംബശ്രീ. ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജനം, സ്ത്രീ ശാക്തീകരണം, സാമൂഹിക വികസനം എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളോടെ 1998-ൽ ആരംഭിച്ച ഈ പ്രസ്ഥാനം ഇന്ന് കേരളത്തിലെ സ്ത്രീജീവിതത്തിന്റെ സർവമേഖലകളിലും സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നു .

ചരിത്രം
 

1997-ൽ കേരള സർക്കാർ നിയോഗിച്ച ടാസ്ക് ഫോഴ്സിന്റെ ശുപാർശ പ്രകാരം, 1998 മേയ് 17-ന് മലപ്പുറത്തുവെച്ച് അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രി അടൽ ബിഹാരി വാജ്പേയിയാണ് കുടുംബശ്രീ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. 1999 ഏപ്രിൽ 1 മുതൽ സംസ്ഥാന ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജന മിഷൻ (State Poverty Eradication Mission - SPEM) എന്ന നിലയിൽ ഔദ്യോഗികമായി പ്രവർത്തനം തുടങ്ങി.

സംഘടനാ ഘടന
 

കുടുംബശ്രീയുടെ അടിസ്ഥാനം മൂന്നുതലങ്ങളിലുള്ള സംഘടനാ സംവിധാനമാണ്.

1. അയൽക്കൂട്ടങ്ങൾ (Neighborhood Groups - NHG):കുടുംബശ്രീയുടെ പ്രാഥമിക ഘടകം. 10 മുതൽ 20 വരെ അംഗങ്ങളുള്ള അയൽക്കൂട്ടങ്ങളിൽ ഓരോ കുടുംബത്തിൽ നിന്നും ഒരു സ്ത്രീക്ക് മാത്രമേ അംഗത്വം ലഭിക്കൂ.
2. ഏരിയ ഡെവലപ്‌മെന്റ് സൊസൈറ്റി (ADS): വാർഡ് തലത്തിലുള്ള ഏകോപന സംവിധാനം 
3. കമ്മ്യൂണിറ്റി ഡെവലപ്‌മെന്റ് സൊസൈറ്റി (CDS): പഞ്ചായത്ത്/നഗരസഭ തലത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഉന്നത സമിതി

പ്രധാന പ്രവർത്തന മേഖലകൾ

• സാമ്പത്തിക ശാക്തീകരണം: അയൽക്കൂട്ടങ്ങൾ വഴിയുള്ള മിതവ്യയ-സമ്പാദ്യ വായ്പാ പദ്ധതികൾ, സൂക്ഷ്മസംരംഭങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷിതത്വം ഉറപ്പാക്കുന്നു

• തൊഴിൽദാനം: വിവിധ ഉൽപ്പാദന യൂണിറ്റുകൾ, കൃഷി, മൃഗസംരക്ഷണം, വിപണന സംരംഭങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ വരുമാനദായകമായ തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു

• സാമൂഹിക ഇടപെടലുകൾ: സ്ത്രീകളുടെയും കുട്ടികളുടെയും ക്ഷേമം, ആരോഗ്യം, ജെൻഡർ അവബോധം, പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടവരുടെ ഉന്നമനം എന്നിവയ്ക്കായി പ്രത്യേക പദ്ധതികൾ നടപ്പിലാക്കുന്നു.
• പ്രത്യേക പദ്ധതികൾ: ട്രാൻസ്‌ജെൻഡർ വിഭാഗങ്ങൾക്കായി പ്രത്യേക അയൽക്കൂട്ടങ്ങൾ, യുവാക്കൾക്കായി 'ഓക്സിലറി ഗ്രൂപ്പുകൾ', അതിജീവിതർക്കുള്ള സഹായ പദ്ധതികൾ, സാന്ത്വനം (ആരോഗ്യ സേവനങ്ങൾ) തുടങ്ങിയവ ഇതിന്റെ ഭാഗമാണ്.
പ്രത്യേകതകൾ
• ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ മാതൃകാപരമായ ഒരു സാമൂഹ്യാധിഷ്ഠിത സംഘടനാ സംവിധാനമായി ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
• കേന്ദ്ര സർക്കാരിന്റെ നാഷണൽ റൂറൽ ലൈവ്‌ലിഹുഡ് മിഷനുമായി (NRLM) സഹകരിച്ചും കുടുംബശ്രീ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്.
• ലക്ഷക്കണക്കിന് സ്ത്രീകളെ സാമ്പത്തികമായും സാമൂഹികമായും മുഖ്യധാരയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ സാധിച്ചു എന്നത് കുടുംബശ്രീയുടെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയമാണ്.

കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്കും ഏറ്റവും പുതിയ വാർത്തകൾക്കും കുടുംബശ്രീയുടെ ഔദ്യോഗിക വെബ്സൈറ്റ് സന്ദർശിക്കാവുന്നതാണ്: www.kudumbashree.org.